14 Mayıs 2017

Antibiyotik kullanımında genel prensipler nelerdir?

 Antibiyotikler tedavide en çok kullanılan ve kullanımında en çok hata yapılan ilaç grubudur. Antibiyotik kullanımında dikkat edilmesi gereken kuralları şöyle sıralayabiliriz.

1. Antibiyotik kullanma gerekliliğinin saptanması
Hastanın bakteriyel bir infeksiyonu olmalıdır. İnfeksiyon ajanları bakteriler, virüsler, mantarlar ve parazitler olarak sınıflanabilir. Bunlar içinde virüsler yer alan virüsler, çoğunlukla gripal infeskiyon dediğimiz hastalığa yol açarlar ve bu gruba antiiyotikler etkili değildir. Mantarlar ve parazitler ise kendilerine özel ilaçlarla tedavi edilirler. Antibiyotikleri bakteryel infeksiyonlarda kullanmak gerekir.

Aktif infeksiyon dışında, ayrıca ameliyat yapılacak hastalarda, romatizmal ateş veya kalp kapak hastasında yapılacak girişimler öncesinde de infeksiyon gelişme ihtimalini azaltmak amacıyla hekim gerekli görüyorsa koruyucu antibiyotik tedavisi de uygulanabilir.

2. Uygun antibiyotiğin seçilmesi
Mikroorganizma ile ilgili faktörler: 
Etkenin belirlenmesi için çeşitli yöntemler vardır. Gram boyaması bunların en basiti olup halen infeksiyon tanısında altın standarttır. Örneğin zatürrede balgamın gram boya ile incelenmesi, etkenin erken tanımlanması açısından yararlıdır. Ancak etkeni belirlemede esas yöntem kültürdür. Antibiyotik başlamadan önce yapılmalıdır. Etken üretilebilmişse, antibiyotik duyarlılık testi yapılarak uygun antibiyotik belirlenebilir. Ancak gerekli incelemeler yapılsa bile her zaman bakteriyi saptamak mümkün olmayabilir. Bu durumda genel bilgilerden, ülkemizde ve dünyada yapılan çalışmalar dikkate alınarak hekim tarafından uygun antibiyotik seçimi yapılır.

Hasta ile ilgili faktörler:
Yaş: Yeni doğanlar ile yaşlılar böbrek ve karaciğer fonksiyonları açısından daha dikkatle izlenmelidirler. Çocuklarda bazı antibiyotikler kıkırdak, kemik, diş veya eklem dokusuna zarar verebileceğinden kullanılmamalıdır. 
Gebelik ve emzirme döneminde antibiyotiklerin sadece bazıları kullanılabilir.   
İmmünsüpresyonu olanlar: Bu kişilerde, sağlıklı kişide hastalık oluşturmayan mikroorganizmalar etken olabilir; uzun süre antibiyotik vermek gerekebilir ve ilaç yan etkileri daha çok görülür.
Aşırı duyarlılık: Kullanılacak antibiyotikle ilgili daha önce bir alerjik reaksiyon olup olmadığı sorgulanmalı ve seçim buna göre yapılmalıdır. 
Karaciğer ve böbrek fonksiyonları: Antibiyotiklerin başlıca atılım yolları böbrek ve karaciğerdir. Hastada hastanın karaciğer ve böbrek fonksiyonları araştırıldıktan sonra antibiyotik seçilmeli ve hasta ilaç yan etkisi açısından yakından izlenmelidir. 

Antibiyotikle ilgili faktörler:
Antibiyotik yan etkileri çok farklı organlarda görülebilir (böbrek, karaciğer, kemik iliği, santral sinir sistemi vs.). Bazı antibiyotikler birlikte kullanılan diğer ilaçlarla etkileşebilir. İmmün sistemi normal olan hastalarda birçok enfeksiyon tek bir antibiyotikle tedavi edilebilir. Birden fazla antibiyotiğin birlikte kullanılması ancak gerekli olduğu durumlarda yapılmalıdır.

Gelişigüzel Antibiyotik Kullanımının Sakıncaları:
Antibiyotiklerin uygunsuz ve gelişigüzel kullanımı ile infeksiyonların tedavisinde önemli sorunlar yaşanmaktadır. Bunlar şöyle sıralanabilir.

  • Antibiyotiklerin etkisine karşı direnç gelişimi
  • Toksik ve alerjik etkiler
  • Hastalık tanısının maskelenmesi
  • Yüksek maliyet
  • Sonuç alınmada gecikme. Hekime ve ilaca güvensizlik.
  • Süper infeksiyon; dirençli bakterilere bağlı yeni infeksiyon gelişimi

Antibiyotik Tedavisinde Başarısızlık Nedenleri : 
Hastada klinik düzelme görülmemesi veya hastanın klinik olarak kötüleşmesi durumunda aşağıdaki nedenler düşünülmelidir.

  • Hastalık tanısı doğru değildir. Hastanın bakteriyel infeksiyonu yoktur ya da infeksiyon dışında bir hastalığı vardır.
  • Mikroorganizma doğru tanımlanmamıştır.
  • İnfeksiyon etkeni çok sayıdadır.
  • Bakteri tedavi sırasında direnç geliştirmiştir.
  • Süper infeksiyon gelişmiştir.
  • Antibiyotik infeksiyon yerine ulaşamamaktadır.
  • Yetersiz doz, yetersiz süre veya uygun olmayan veriliş yolu kullanılmıştır.
Türk Toraks Derneği

TEMİZ HAVA SOLUMAK HAKTIR

TWITTER

© 2017 Türk Toraks Derneği. Tüm Hakları Saklıdır