4 Ekim 2017

SİGARAYI BIRAKMIŞTIM NE GÜZEL AMA YİNE BAŞLADIM. PEKİ ŞİMDİ NE YAPACAĞIM BEN??!

Bağımlılıktan kurtulma süreci “her zaman” kalıcı değişiklik ile sonuçlanmayabilir. Özellikle bırakmayı deneme sürecinde nükslerin (yeniden başlama) yaşanması olağandır. Çünkü sigara kullanımı, (yeni başlama dönemi dışında) her gün tekrarlanan bir madde kullanımıdır. 

Güçlü bir “psikoaktif madde -nikotin” nedeniyle gelişen ve içen bireyin içme isteğini genellikle engelleyemediği bu düzenli kullanım özelliği, kompulsif (kendini yapmaktan alıkoyamadığı, tekrarlayıcı) kullanım olarak isimlendirilir.

Kompulsif sigara kullanımının temelinde bir takım şartlanmalar yatar. Sigara içildiğinde, mezolimbik sistem üzerinden etkili olan nikotin, ödül gibi gelen davranış değişikliklerine neden olur; bunun sonucunda birey, içme davranışını daha sık tekrarlamaya başlar. Ödül getiren davranışa belirli bir süre eşlik eden uyaranlar ve çeşitli durumlar (çalışmak, yorulmak, başarmak, sevinmek vb.) zamanla ödül habercisi uyaranlar gibi işlev görür; bu uyaranların algılanmasını takiben ödül beklentisi ile sigara kullanma davranışı sıklaşır. Ya da sigara içme davranışına sıklıkla eşlik eden bazı uyaranlar (çay, alkol, kahve, stres, vb) sigara içiminden bağımsız olarak tek başına oldukları durumlarda da sigara içme davranışını tetikler.

Bu şartlanma süreçleri, içme dürtüsünü sürekli taze kılar. Sigaranın zararlı etkilerini çok iyi bilen içicilerin dahi bırakmakta zorlanmalarının belki de en önemli etkeni, yukarıda bahsettiğimiz bu “bilinç dışı yaşanan süreç”tir. Sigara bırakma sürecinin içmemek yönünde kalıcı değişiklik ile sonuçlanması ancak bu şartlanmaların zaman içinde sönmesi sağlanarak mümkün olabilir.

Bırakmaya hazırlanan içicinin, sigara kullanma şekli ve içmesini tetikleyen faktörler ve bu şartlanmalar hakkında farkındalığını arttırması, deneme döneminde ani içme isteği ile kişisel başetme yöntemleri geliştirmesini sağlayabilir ve bu kazanç kişinin nüks yaşama ihtimalini azaltır. Yaşanan her nüks ise, içiciler tarafından bir tecrübe olarak algılanmalı, altında yatan şartlanmaya yönelik yöntemler geliştirebilmesi için fırsat yaratabilmelidir.

Kalıcı değişiklik açısından en başarılı bireyler genellikle önceden nüksü ortalama 3-4 kez yaşamış olanlardır. Bu gerçek, içicilerin tekrar tekrar denemeleri gerektiği konusunda hem içiciler hem de bırakmaya yardımcı olanlar için güçlü bir motivasyon olmalıdır.

TEMİZ HAVA SOLUMAK HAKTIR

TWITTER

© 2017 Türk Toraks Derneği. Tüm Hakları Saklıdır