Uzun seyahatlerde vücut bocalamasına dikkat: Jetlag

toraks.org.tr /

İnsanların uyku ile ilgili biyolojik saatlerini hangi saat diliminde yaşadıkları yani güneş ışığına maruz kaldıkları zamanlar belirler. İnsanlar saatlerle ölçülen kısa sürelerde 2 saat veya daha fazla süre için meridyen değiştirirlerse yeni geldikleri yere biyolojik saatleri hemen uyum sağlayamaz.

Beyin bir önceki zaman dilimine göre uyku saatini belirlerken kişiler genellikle yeni gittikleri yerdeki zaman dilimine göre günü yaşamak isteyeceklerdir. Beynimiz günler içinde bu saat farkına uyum sağlayacaktır ancak uyum sağlanıncaya kadar geçen sürede yaşanan sorunları jet lag hastalığı denmektedir.

Örneğin: Canınız uçağa atlayıp New York’a gitmek istedi, sabah 07.25’te İstanbul’dan hareket ettiniz. Uçaktan indiğinizde yerel saat henüz öğlen 11.30 civarındayken, kolunuzdaki saat ise 18.30’u gösteriyor. Şimdilik sorun yok, henüz jet-lag sendromuna yakalandığınızın farkında değilsiniz. O yüzden zamanı biraz daha ileri alalım... NYC’de saat 16.00 olduğunda, İstanbul saati gece yarısını gösterecek… Yani New York’ta aktif olmanız gereken saatte İstanbullu bedeninizin çoktan uykusu gelmiş olacak!

Normalde vücudun biyolojik saati yerel saatle uyumlu olur. Vücudun yeni düzene uyumlanması ise biyolojik saatin tekrar kurulmasıyla mümkün olur. Biyolojik saat beynimizdeki epifiz denilen mercimek büyüklüğündeki bez tarafından salgılanan melatonin hormonu sayesinde düzenlenir, bedenimiz gece-gündüz farkını bu şekilde ayırt edebilir. Geceleri karanlıkta melatonin düzeyleri artar, sabah ışıkla birlikte azalır. Bu durum, beslenme düzeni, iştah, barsak hareketleri, kan basıncı ve vücut ısısı gibi birçok vücut fonksiyonunu etkiler.

Jet lag belirtileri;

  • Uykusuzluk başta olmak üzere, uyku düzeninde bozukluklar ve yorgunluk esas problemi oluşturur.
  • Halsizlik, kabızlık veya ishal gibi barsak bozuklukları, iştah kaybı, kendini kötü hissetme, gerginlik, konsantrasyon güçlüğü, baş ağrısı, hafıza bozuklukları, kan basıncındaki oynamalar, adet düzensizliği, bulantı, vücut direncinde azalma görülebilecek ek problemlerdir.

Türk Toraks Derneği Uyku Bozuklukları Çalışma Grubu