Sağlıkta eşitsizlik

toraks.org.tr /

İş, meslek, gelir durumu, toplumsal cinsiyet, toplumsal refah, sosyal destek sistemleri, sağlık sistemi, eğitim, ulaşım, barınma, kültür, eşitlik ve adalet vb. faktörlerin hepsi sağlığa etkide bulunduğu bilinen sosyal belirleyicilerdir.

Bu değişkenlerin, insanların yaşam sürelerine, hastalık ve sakatlıkla ilgili verilerine, gerek ülkeler arası karşılaştırmalarda gerekse de aynı ülke içinde belirgin olarak yansıdığı çok sayıda çalışma ile gösterilmiştir. İnsanların yaşam şartları, çalışma alanları, gelir ve eğitim durumları, hem beklenen yaşam sürelerine hem de yaşam kalitelerine etki eder.

Ölçülebilen ve 'önlenebilir' bu farklılıklar sağlıkta eşitsizlik olarak kabul edilir.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ); Sağlıkta eşitliği' sosyal gruplar arasında haksız ve önlenebilir farklılıkların sağlıkta olmaması' ifadesiyle tanımlamaktadır.

Sosyal faktörler bireyin ve toplumun sağlığına etki ederek gerek aynı toplum içinde gerekse toplumlar arasında önemli eşitsizliklere yol açabilir. Sosyal adaletsizlik insanların hastalanması, sakat kalması, ölmesi  ile sonuçlanır. Bu nedenle DSÖ, sosyal adaleti ölüm kalım meselesi olarak kabul etmiştir.

Sosyal belirleyicilerin olumsuz göstergelere dönüşmemesi için yine DSÖ tarafından önerilen yaklaşımlar şöyledir;

  • İnsanların doğduğu, büyüdüğü ve yaşadığı koşulları iyileştirmek;
  • Güç, para ve kaynakların eşitsiz dağılımına karşı mücadele etmek,
  • Sorunları saptamak, ölçmek, bilgiyi çoğaltmak ve paylaşmak, sosyal belirleyiciler konusunda eğitimli insan gücünü geliştirmek ve toplumsal farkındalığı artırmak.

Bu yaklaşımların, özellikle uygulanması için öne çıkan sahalar; erken çocukluk gelişimi, çalışma ve iş şartları, sosyal dışlanma, sağlık sistemleri, ölçüm yöntemleri ve kanıtlar, toplumsal cinsiyet eşitliği ve kentleşmedir.

Bu perspektif ile,

  • Birincil koruma; güç, para ve kaynaklarının adaletli dağıtımı, paylaşımı;
  • İkincil koruma; riskli, toplumsal dezavantajlı gruplara dönük çalışma ile sorunların giderilmesi,
  • Üçüncül koruma; gelişmiş olan sağlık sorunlarını, hastalık ve sakatlıkları tedavi, rehabilitasyon ve topluma uyum çabaları olarak değerlendirilebilir.

Sonuç olarak, toplumsal sağlık ve barış açısından yaşamsal  değerde olan etkilerin 'önlenebilir' nitelikte olması önemlidir. Sağlıklı bir toplum için, adalet, barış, refah, iş, eşitlik ve dayanışma gibi sosyal kavramların benimsenmesi ve  etkin bir biçimde uygulanması olmazsa olmaz  özellik ve değerdedir.

Unutulmamalıdır ki, koruyucu sağlık çalışmaları öncelikle toplumdaki eşitsizliklerin giderilmesi ile başlar.

 

Türk Toraks Derneği Sağlık Politikaları Çalışma Grubu