Akciğer kanserinde radyoterapiye bağlı yan etkiler nelerdir, bu durumlarda ne yapmak gerekir?

toraks.org.tr /

Bazen “şua” veya “ışın” tedavisi olarak da adlandırılan radyoterapi, kanser hücrelerini öldürmek veya çoğalmalarını önlemek amacıyla yüksek enerjili X ışınları veya benzer ışınların tedavi amacıyla kullanılmasıdır. Radyoterapi hastanın ve hastalığın durumuna göre değişen dozlarda ve sıklıkta uygu-Radyoterapi, tedavi alanı içindeki normal dokuları da etkilediğinden tedavi sırasında geçici yan etkiler oluşabilmektedir. Bunlar genellikle tedavi başladıktan iki-üç hafta sonra ortaya çıkar, tedavi bittikten sonra azalıp 3-4 hafta içinde kaybolur. Uzun dönemde ise düşük bir olasılıkla kalıcı yan etkiler de meydana gelebilir.

1. Tedavi uygulanan bölgede ciltte kızarıklık, kuruluk, kaşıntı, hassasiyet oluşabilir. Kaşıntı olursa sürtmeyin, kaşımayın, ovuşturmayın. Bu bölgelere sabun sürmeden, ovalamadan ılık suyla duş yapabilirsiniz. Ancak tedavi sahanızı belirleyen işaretlerin çıkmamasına dikkat ediniz. Doktorunuza danışmadan herhangi bir krem, losyon, pudra, parfüm ve deodorant sürmeyiniz.

2. Tedavi bölgesindeki kıllar dökülebilir. Bu durum uygulanan dozla ilişkili olarak kalıcı veya geçici olabilir. Beyin bölgesine radyoterapi uygulanıyorsa saçlarda geçici dökülme olur.

3. Genelde yemek borusu tedavi sahası içinde kalacağından geçici yutma güçlüğü, yutkunurken takılma hissi, boğaz ağrısı, yemek borusunda yanma hissi ortaya çıkar. Bu yan etkilerin şiddeti uygulanan radyoterapi dozuna, tedavi sahasının büyüklüğüne, eşzamanlı kemoterapi alıp almamanıza, sigara veya alkol kullanmanıza bağlı değişir. Çok sıcak, çok soğuk, asitli, baharatlı, ekşi, tahriş edici yiyeceklerden kaçınınız. Yutması kolay olan yiyecekleri (haşlanmış sebze, rafadan yumurta, patates püresi, ılık çorba, süt, sütlü tatlılar, yoğurt, vb.) seçiniz. Yiyecekleri daha kolay yutabilmek için küçük parçalara bölünmeli veya püre haline getirilmeli, öğünler azar azar ve sık sık yenmelidir. Protein ve kalori bakımından zengin yiyeceklerle besleniniz. Yemekten sonra en az 30 dakika oturur pozisyonda kalınması önerilir. Radyoterapi sırasında kilo kaybetmemeniz önemlidir. Doktorunuz gerektiğinde özel beslenme solüsyonlarıyla diyetinizi takviye edebilir. Oluşacak her türlü yan etkiden doktorunuzu haberdar ediniz.

4. Tedavi süresince kesinlikle sigara ve alkol kullanmamalısınız. Sigara ve alkol hem yakınmalarınızı arttırır hem de tedavinin etkinliğini azaltır.

5. Balgamlı ya da kuru öksürük olabilir. Geceleri yattığınız odayı soğuk buharla nemlendirmeniz yakınmalarınızı azaltacaktır. Doktorunuza danışmadan ilaç kullanmayınız.

6. Tedavi süresince kendinizi halsiz hissedebilirsiniz. Yeterli bir dinlenme ve iyi beslenme halsizliğinizi azaltacaktır.

7. Tedavi sırasında veya tedavi bittikten sonra bir süre daha iştahsızlığınız devam edebilir. Özellikle radyoterapiyle birlikte kemoterapi de uygulanıyorsa veya tedavi sahanız mideye doğru uzanıyorsa iştahsızlık artar, bulantı-kusma gibi şikayetler ortaya çıkar. Mutlaka doktorunuza danışmalısınız.

 8. Radyoterapi ile kemik iliği etkilenebileceğinden kan değerlerinizde düşme olabilir. Buna bağlı halsizlik ve yorgunluk gibi yan etkiler oluşabilir. Bunlar genellikle hafiftir. Ateş 38°C üzerine çıktığında veya üşüme titreme olduğunda hemen doktorunuza bildirmelisiniz. Tedavi süresince haftalık, gerekirse daha sık kan sayımları yapılacaktır.

9. Radyoterapiden aylar sonra kuru öksürük ve nefes darlığı gelişebilir. Mutlaka doktorunuza başvurmalısınız.